Một bàn phím có thể gõ email bình thường nhưng lại hỏng đúng lúc hai, ba phím cùng được giữ: khi chơi game, khi gõ nhanh các phím chồng lên nhau, hoặc khi bấm tổ hợp như Ctrl+Shift+T. Bài này hướng dẫn kiểm tra phần cứng đầy đủ với công cụ kiểm tra bàn phím: đủ mọi phím, rollover, ghosting và blocking, lặp phím, phím kẹt và chatter, kèm cách đọc kết quả và những lỗi khiến một bàn phím tốt trông như hỏng.
Vì sao các phím ảnh hưởng lẫn nhau
Đa số bàn phím không nối từng phím riêng tới bộ điều khiển. Các phím nằm ở giao điểm của một lưới dây, gọi là ma trận. Bộ điều khiển cấp điện lần lượt từng hàng và đọc cột nào có tín hiệu. Khi chỉ một phím được bấm thì mọi thứ chính xác. Giờ hãy bấm ba phím ở ba góc của một hình chữ nhật trên lưới, ví dụ hàng 2/cột 3, hàng 2/cột 7 và hàng 5/cột 3. Khi bộ điều khiển cấp điện cho hàng 5, dòng điện đi qua phím hàng 5/cột 3 vào cột 3, ngược qua phím hàng 2/cột 3 vào hàng 2, rồi qua phím hàng 2/cột 7 vào cột 7, nên bộ điều khiển thấy cả phím hàng 5/cột 7 đang được bấm. Phím thứ tư "ma" đó chính là ghosting.
Bàn phím xử lý theo một trong hai cách:
- Blocking (chặn): bộ điều khiển nhận ra mẫu mơ hồ và không báo phím thừa. Không có phím ma, nhưng một phím bạn thật sự bấm có thể bị bỏ qua.
- Diode ở mỗi switch: dòng điện chỉ đi một chiều nên đường "ma" không tồn tại, mọi tổ hợp đều đọc đúng. Đây là cách của phần lớn bàn phím cơ quảng cáo "anti-ghosting" hay "NKRO".
Rollover: bao nhiêu phím cùng lúc
Rollover là số phím bàn phím báo được cùng lúc. Có hai giới hạn chồng lên nhau:
- Ma trận. Không có diode, một số tổ hợp chỉ hai, ba phím đã bị chặn, trong khi tổ hợp khác vẫn nhận được sáu phím.
- Gói tin USB. Bàn phím dùng giao thức USB boot chuẩn gửi tối đa sáu phím thường cộng tám phím bổ trợ (Ctrl, Shift, Alt và phím Windows/Command, mỗi bên trái phải). Đó là nguồn gốc của 6KRO. Bàn phím NKRO dùng định dạng báo cáo khác để vượt giới hạn này.
Công cụ hiển thị cả tổng số phím đang giữ và số phím thường trong đó, vì Shift, Ctrl, Alt, Meta đi trong một phần riêng của gói tin.
Các bước kiểm tra
Bấm Bắt đầu kiểm tra rồi làm theo thứ tự:
- Đủ phím. Bấm mỗi phím một lần, từng hàng. Tiêu đề hiện ví dụ "Đã kiểm tra 87/104 phím", danh sách bên dưới nêu tên 17 phím còn thiếu. Với bàn phím tenkeyless, đổi bố cục sang 87 phím trước, nếu không cụm số sẽ luôn tính là chưa kiểm tra.
- Rollover ở hàng giữa. Giữ A, S, D, F rồi thêm J, K, L, ;. Bàn phím văn phòng thường dừng ở khoảng 2 đến 6; bàn phím 6KRO dừng đúng ở 6 phím thường dù bạn thêm bao nhiêu; bàn phím NKRO lên tới 8.
- Cụm phím chơi game. Giữ W, A, D, thêm Shift và Space, rồi thử Ctrl + W + A + Space. Nhà sản xuất thường đi dây cho các phím này để chúng nhận cùng lúc ngay cả khi tổ hợp khác bị chặn.
- Săn ghosting. Giữ Q, W, A rồi Q, W, S và các "tam giác" nhỏ khác khắp bàn phím. Để ý phím bạn không chạm mà vẫn sáng: đó là ghosting. Nếu phím thứ ba không sáng, bàn phím đang chặn.
- Lặp phím. Giữ J hai giây. Với độ trễ 500 ms và lặp mỗi 33 ms, công cụ hiện 500 ms và 30,3 lần mỗi giây (1000 ÷ 33). Các con số này do cài đặt bàn phím của hệ điều hành quyết định, nên đây là kiểm tra cài đặt chứ không phải phần cứng.
- Phím kẹt. Bỏ tay khỏi bàn phím. Mục Đang giữ phải trống. Phím vẫn nằm đó hơn năm giây là bị kẹt cơ học, chập do đổ nước, hoặc keycap dính đè switch.
- Chatter. Gõ nhanh vài phím nghi ngờ. Công cụ đánh dấu lần bấm tới trong vòng 30 ms sau khi chính phím đó được nhả. Ngón tay người hiếm khi làm vậy; switch cơ bị mòn, nảy tiếp điểm thì có. Ngưỡng 30 ms là quy ước thực tế chứ không phải tiêu chuẩn: một hai lần đánh dấu khi gõ rất nhanh thì nên thận trọng, còn phím bị đánh dấu ở mọi lần bấm chậm là lỗi thật.
Đọc kết quả
| Bạn thấy | Nguyên nhân thường gặp | Nên thử |
|---|---|---|
| Một phím không bao giờ sáng | Switch chết, mạch màng đứt, hoặc phím trình duyệt không nhận | Thử trong trình soạn thảo; nếu cũng không được thì là phần cứng |
| Phím không bấm lại sáng | Ghosting (không có diode) | Tránh tổ hợp đó hoặc dùng bàn phím NKRO |
| Phím thứ ba, thứ tư không sáng | Blocking hoặc giới hạn rollover | Bình thường với bàn phím văn phòng |
| Đúng 6 phím thường, không hơn | Giới hạn gói tin USB boot | Một số bàn phím có chế độ NKRO trong phần mềm |
| Một phím cứ bị giữ | Keycap kẹt, nước, chập | Rút dây trước khi vệ sinh |
| Một phím bấm ra hai | Switch mòn hoặc bẩn | Vệ sinh, tăng thời gian debounce trong phần mềm, hoặc thay switch |
Những lỗi thường gặp
- Kiểm tra phím trình duyệt không thấy được. Fn được xử lý bên trong bàn phím, không bao giờ tới máy tính. Phím đa phương tiện, nút nguồn và một số phím tắt hệ thống (Ctrl+Alt+Delete, Alt+Tab) bị hệ điều hành nhận trước. Fn "chết" trong bài kiểm tra trên trình duyệt không nói lên điều gì.
- So bàn phím ISO hay JIS với sơ đồ ANSI. Bàn phím ISO có thêm một phím cạnh Shift trái, được báo là IntlBackslash và liệt kê bên dưới sơ đồ.
- Đổ lỗi cho bàn phím vì kiểu gõ. Công cụ nhận phím theo vị trí vật lý (
event.code), nên Telex, VNI hay bố cục khác không làm thay đổi sơ đồ. Muốn xem ký tự mà một phím tạo ra, dùng công cụ xem mã phím. - Chuyển cửa sổ giữa chừng. Khi trang mất focus, trình duyệt ngừng báo nhả phím, nên công cụ xóa danh sách phím đang giữ thay vì báo kẹt.
- Giữ Command trên Mac. macOS không gửi sự kiện nhả cho các phím khác khi Command đang giữ; công cụ nhả chúng khi Command được nhả.
- Nhầm cài đặt lặp phím với lỗi phần cứng. Lặp chậm hay độ trễ dài là cài đặt của hệ điều hành.
Hãy chạy bài kiểm tra một lần khi bàn phím còn mới, ghi lại rollover và các tổ hợp bạn hay dùng, rồi chạy lại khi thấy có gì bất thường. Hai phút là đủ để biết vấn đề nằm ở switch, ma trận hay máy tính.