Thư mời làm việc thường ghi lương gross theo tháng, còn số tiền về tài khoản thì ít hơn khá nhiều. Có hai khoản bị trừ: phần bảo hiểm bắt buộc của người lao động và thuế thu nhập cá nhân. Năm 2026 cả hai đều thay đổi. Mức giảm trừ gia cảnh tăng lên 15.500.000 đồng/tháng cho bản thân và 6.200.000 đồng cho mỗi người phụ thuộc, biểu thuế tiền lương rút từ 7 bậc xuống 5 bậc, và từ 01/7/2026 lương cơ sở, căn cứ tính mức trần bảo hiểm, tăng lên 2.530.000 đồng. Bài này đi qua từng dòng của phiếu lương với số liệu thật. Mọi con số được tính bằng công cụ tính lương gross sang net, ba ví dụ đầu được tính tay thêm một lần.
Quy định dưới đây được kiểm tra ngày 13/10/2026. Căn cứ: Luật Thuế thu nhập cá nhân 109/2025/QH15 (thu nhập từ tiền lương của cá nhân cư trú áp dụng biểu thuế mới từ kỳ tính thuế 2026), Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 (giảm trừ gia cảnh), Nghị định 161/2026/NĐ-CP (lương cơ sở), Nghị định 293/2025/NĐ-CP (lương tối thiểu vùng) và Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15. Có thông tin Luật 09/2026/QH16 thông qua tháng 4/2026 sửa đổi một số điều của luật thuế TNCN; chúng tôi chưa đối chiếu được văn bản để biết luật này có đụng đến biểu thuế tiền lương hay mức giảm trừ hay không, nên khi cần chính xác đến từng đồng, hãy kiểm tra lại quy định hiện hành.
Bước 1: tiền bảo hiểm người lao động đóng
Người lao động có hợp đồng lao động đóng ba khoản trên lương đóng bảo hiểm, thường chính là lương gross:
- bảo hiểm xã hội (BHXH): 8%
- bảo hiểm y tế (BHYT): 1,5%
- bảo hiểm thất nghiệp (BHTN): 1%
Tổng cộng 10,5%, nhưng mỗi khoản có mức trần. BHXH và BHYT chỉ tính trên tối đa 20 lần lương cơ sở: 20 × 2.530.000 = 50.600.000 đồng từ 01/7/2026 (trước đó là 46.800.000). BHTN chỉ tính trên tối đa 20 lần lương tối thiểu vùng nơi làm việc: 106.200.000 (vùng I), 94.600.000 (vùng II), 82.800.000 (vùng III), 74.000.000 (vùng IV). Người lao động nước ngoài đóng BHXH, BHYT nhưng không đóng BHTN.
Bước 2: thu nhập trước thuế
Lấy lương gross trừ tiền bảo hiểm. Bảo hiểm bắt buộc được trừ trước khi tính thuế, nên bạn không bao giờ bị đánh thuế trên phần này.
Bước 3: giảm trừ gia cảnh
Từ năm 2026, mỗi tháng được trừ 15.500.000 đồng cho bản thân và 6.200.000 đồng cho mỗi người phụ thuộc đã đăng ký với cơ quan thuế (con, hoặc cha mẹ, vợ chồng không có đủ thu nhập). Phần còn lại, nếu có, là thu nhập tính thuế. Nếu giảm trừ lớn hơn thu nhập trước thuế thì thu nhập tính thuế bằng 0 và bạn không phải nộp thuế.
Bước 4: biểu thuế 5 bậc
Thu nhập tính thuế được chia thành từng phần, mỗi phần chịu một thuế suất:
| Thu nhập tính thuế/tháng | Thuế suất | Cách tính nhanh |
|---|---|---|
| đến 10.000.000 | 5% | TNTT × 5% |
| trên 10 đến 30 triệu | 10% | TNTT × 10% − 500.000 |
| trên 30 đến 60 triệu | 20% | TNTT × 20% − 3.500.000 |
| trên 60 đến 100 triệu | 30% | TNTT × 30% − 9.500.000 |
| trên 100 triệu | 35% | TNTT × 35% − 14.500.000 |
Cách tính nhanh cho cùng kết quả với cộng từng bậc. Lên bậc cao hơn chỉ làm tăng thuế trên phần vượt ngưỡng, không phải trên toàn bộ lương.
Bước 5: lương net
Lương net = lương gross − bảo hiểm − thuế TNCN.
Ba ví dụ tính tay
Lương gross 20.000.000 đồng, vùng I, không có người phụ thuộc.
- Bảo hiểm: 8% = 1.600.000; 1,5% = 300.000; 1% = 200.000. Tổng 2.100.000.
- Thu nhập trước thuế: 20.000.000 − 2.100.000 = 17.900.000.
- Thu nhập tính thuế: 17.900.000 − 15.500.000 = 2.400.000.
- Thuế: 2.400.000 × 5% = 120.000.
- Lương net: 17.780.000 đồng.
Theo quy định năm 2025 (giảm trừ 11.000.000 và biểu thuế 7 bậc cũ), cùng mức lương này nộp 440.000 tiền thuế, nên nay người lao động giữ lại thêm 320.000 đồng mỗi tháng.
Lương gross 40.000.000 đồng, một người phụ thuộc.
- Bảo hiểm: 3.200.000 + 600.000 + 400.000 = 4.200.000.
- Thu nhập trước thuế: 35.800.000.
- Giảm trừ: 15.500.000 + 6.200.000 = 21.700.000, thu nhập tính thuế 14.100.000.
- Thuế: 10.000.000 × 5% = 500.000, cộng 4.100.000 × 10% = 410.000. Tổng 910.000 (tính nhanh: 1.410.000 − 500.000).
- Lương net: 34.890.000 đồng. Theo quy định cũ, thuế là 2.430.000.
Lương gross 120.000.000 đồng, hai người phụ thuộc, vùng I. Ở mức này cả hai mức trần đều áp dụng.
- BHXH: 8% × 50.600.000 = 4.048.000. BHYT: 1,5% × 50.600.000 = 759.000.
- BHTN: 1% × 106.200.000 = 1.062.000. Tổng 5.869.000, không phải 10,5% của 120 triệu.
- Thu nhập trước thuế: 114.131.000. Giảm trừ: 15.500.000 + 12.400.000 = 27.900.000.
- Thu nhập tính thuế: 86.231.000, thuộc bậc 30%: 86.231.000 × 30% − 9.500.000 = 16.369.300.
- Lương net: 97.761.700 đồng.
Doanh nghiệp đóng thêm bao nhiêu
Công ty đóng phần của mình trên cùng mức lương đã áp trần: BHXH 17,5% (trong đó 0,5% vào quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp), BHYT 3%, BHTN 1%, tổng 21,5%. Với lương 20.000.000 là 3.500.000 + 600.000 + 200.000 = 4.300.000, nên chi phí của doanh nghiệp cho vị trí này là 24.300.000 đồng/tháng. Với lương 120.000.000, doanh nghiệp đóng thêm 8.855.000 + 1.518.000 + 1.062.000 = 11.435.000. Công cụ không cộng 2% kinh phí công đoàn, là khoản riêng của doanh nghiệp.
Tính ngược: từ net ra gross
Khi bạn thỏa thuận lương net, doanh nghiệp phải tìm mức gross tương ứng. Không có một công thức duy nhất vì cả bảo hiểm lẫn thuế đều phụ thuộc vào gross, nên công cụ tìm mức gross nhỏ nhất (tính đến từng đồng) cho ra đúng số net. Muốn nhận net 30.000.000 đồng, không có người phụ thuộc, cần gross 34.698.945 đồng: bảo hiểm 3.643.389, thu nhập tính thuế 15.555.556, thuế 1.055.556. Do mọi khoản đều làm tròn đến đồng, có vài mức net không thể đạt chính xác; khi đó công cụ báo rõ và cho biết mức net gần nhất.
Những lỗi hay gặp
- Lấy 10,5% của mức lương cao. Trên 50.600.000 đồng, BHXH và BHYT không tăng nữa; vượt mức trần vùng thì BHTN cũng vậy. Với lương 60.000.000, tiền bảo hiểm là 5.407.000 chứ không phải 6.300.000.
- Nhân một thuế suất cho toàn bộ thu nhập. Thu nhập tính thuế 14.100.000 không chịu 10% cho cả số (1.410.000) mà 5% cho 10 triệu đầu và 10% cho phần còn lại (910.000).
- Tự tính người phụ thuộc chưa đăng ký. Chỉ người phụ thuộc đã đăng ký với cơ quan thuế mới được giảm trừ.
- Dùng số liệu năm cũ. Nhiều bảng tính lương vẫn để giảm trừ 11 triệu, biểu thuế 7 bậc, hay mức trần 46,8 triệu của trước tháng 7/2026.
- Bỏ qua lương đóng bảo hiểm thấp hơn. Có hợp đồng đóng bảo hiểm trên mức thấp hơn lương gross. Lương net hiện tại cao hơn, nhưng lương hưu và các chế độ sau này thấp hơn. Công cụ có lựa chọn "Mức khác" cho trường hợp này.
Những gì chưa tính
Công cụ giả định người lao động cư trú, hợp đồng từ 3 tháng trở lên, nhận lương theo tháng. Các khoản phụ cấp được miễn thuế một phần (ăn trưa, điện thoại, đồng phục), tiền làm thêm giờ, thưởng, khấu trừ 10% với hợp đồng ngắn hạn và quyết toán thuế cuối năm chưa được tính, và kết quả không phải tư vấn thuế. Nếu bạn cũng làm việc với giá đã gồm thuế, công cụ tính VAT giúp tách thuế khỏi giá, và bài cộng hay tách VAT: bẫy 10/110 giải thích lỗi hay gặp nhất.